Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը ստացել է Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի խիստ գաղտնի ծառայողական հուշագիրը։ Փաստաթուղթը թվագրված է 2026 թվականի հունիսի սկզբով և պարունակում է մանրամասն զեկույց նրա կողմից Հայաստանի և Ադրբեջանի պաշտոնյաների հետ անցկացված երկկողմ խորհրդակցությունների մասին։
Այս հուշագրում առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում ադրբեջանական կողմի իրական գնահատականներն ու դիրքորոշումները, որոնք, ինչպես երևում է փաստաթղթից, էապես տարբերվում են Բաքվի հրապարակային պաշտոնական réտորիկայից։
Զեկույցի համաձայն՝ Բաքվում կայացած հանդիպումների ընթացքում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը հայտարարել է, որ իր երկիրը «վերադարձրել է իր պատմական Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել հակամարտությունում և «չունի որևէ պահանջ» Հայաստանից։ Երևանի հետ համագործակցությունը նա ներկայացրել է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական բարի կամքի դրսևորում։ Միաժամանակ Ռզաևը հայկական 30-ամյա «օկուպացիան» Ղարաբաղում բնութագրել է որպես Ռուսաստանի ավելի լայն ծրագրի մաս՝ հետխորհրդային տարածքում հակամարտություններ առաջացնելու համար։
Սարի Ռաուտիոն նշում է, որ ադրբեջանական ղեկավարությունը հատկապես կոշտ քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության և առաջին հերթին Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքվի գնահատմամբ՝ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «գործում են Մոսկվայի սցենարով»։ Եվրոպական բանաձևերը նրանք որակել են որպես «իրականությունը կոպտորեն խեղաթյուրող» և քարոզչական արշավի անբաժան մաս։
Միևնույն ժամանակ ավելի հավասարակշռված և չափավոր տոն էր զգացվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական ջերմ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը, ինչպես նաև Ադրբեջանի պատրաստակամությունը զարգացնել ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերություն, սակայն միայն տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում՝ առանց Եվրոպական միությանը միանալու որևէ պլանի։
Հաջիևը նաև տեղեկացրել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է էական, բայց հրապարակայնորեն չգովազդվող աջակցություն՝ փոխանցելով սպասարկման մեջ գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական հարցական արդյունավետությանը) և հանձնարարելով SOCAR պետական նավթային ընկերությանը «օգնել այնտեղ, որտեղ հնարավոր է»։ Բացի այդ՝ Բաքուն ակտիվորեն կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և առաջարկում է իրեն որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։
Փաստաթղթում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել ադրբեջանական կողմի դժգոհությանը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց կարծիքով՝ իսկական մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվել է ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնապատկելու մասին։
Հուշագրում նաև ընդգծվում է, որ Ադրբեջանը կարևոր ներդրում ունի Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության նվազեցման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթից պարզ է դառնում, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում ջանքեր է գործադրում՝ կանխելու Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցումը և շահարկում է նրանց միջև տարիներ շարունակ չլուծված հակամարտություններն ու հակասությունները։
Սարի Ռաուտիոյի այս հուշագիրը նախատեսված է բացառապես Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի ավելի ուշ։
